Ko ima najjaču mornaricu, taj vlada svetom

NA_VODI_ratna_mornarica03Zbog čega je Velika Britanija vladala gotovo polovinom sveta, i zbog čega su joj jedini rivali u tome bili Španci, Portugalci i Holanđani? Zbog mornarice. Sve ove nacije su imale jaku mornaricu, što vojnu, što trgovačku.

Taze izabrani predsednik Sjedinjenih Američkih Država Donald Tramp, na palubi novog supernosača (nuklearnog naravno) aviona “USS Gerald R. Ford” najavljuje povećanje vojnog budžeta uz viziju mornarice od preko 350 velikih vojnih brodova i podmornica. Trenutno ih Amerika ima oko 270, a na čelu novog povećanja nalazilo bi se 12 novih nosača.

Idemo dalje. Samo nekoliko dana nakon Trump govora reagovala je Kina koja je u Pacifiku razmestila nosač aviona, i ujedno predstavila potpuno novi borbeni avion. Uzgred budi rečeno to je drugo kapitalno plovilo kineske vojne mornarice. Prvi nosač, „Liaoning“ kupili su od Ukrajine 1998. godine. Radilo se o nedovršenom trupu broda “Варяг” klase Slava, kojeg su nadogradili te ga danas koriste kao plovilo za testiranje. U međuvremenu su izgradili novi nosač, posve u sopstvenoj izvedbi, a aktuelno rade i na trećem.
S druge strane sveta, već spomenuta Velika Britanija je od Drugog svetskog rata, barem što se mornarice tiče i njenih kapitalnih brodova zapala u svojevrsnu „euroapatiju“ pod kojom se podrazumevaju velika rezanja budžeta vojnog sektora. Shodno tome, najveću cenu platila je vojna mornarica, nekoć ponos ne samo Britanije, nego i celog slobodnog sveta koji je pre 70 i kusur godina ustao protiv nacizma, militarizma i fašizma. No, u skladu sa novim trendovima naoružavanja, i Englezi grade svoga konja za trku, i to u obliku 2 nosača aviona klase “Queen Elizabeth” koji su trenutno u izgradnji i koji bi trebali zaploviti ove godine, prigodno nazvane „godina mornarice“.

E, da, valja spomenuti i aktiviranje ruskog nosača, Admirala Kuznjecova u Siriji. Njime je prisutnost Putinove vojske na trenutno najvećem žarištu sveta bila dobrano pojačana.

 

Bojni brodovi

Ako dosad niste shvatili, ukratko ćemo još jedanput. Vojna plovila su simbol borbene moći zemlje. Oduvek je tako bilo, i tako će i dalje biti. Nije samo reč o nosačima aviona. Oni su samo vrh evolucije. Plod modernog doba i rezultat tehnološkog napretka. Ne, kroz istoriju se snaga određene zemlje, one na moru naravno, uvek merila vojnim plovilima.

Bilo da se radi o drevnim atinskim triremama, vikinškim brodovima, španskim galijama, linijskim brodovima engleskog i francuskog carstva, ili oklopnjače američkog Severa i Juga, svi oni predstavljali su mišiće svoje zemlje.

S tehnološkim napretkom nisu samo nosači aviona istupili kao glavni „bicepsi“, tu su i ekstremno smrtonosne podmornice.

Od nemačkih podmornica poznatih kao U-Boot, preko nosača aviona klase “Nimitz” i plovila za iskrcavanje na Dan D, pa sve do najuspešnijeg svetskog bojnog broda, sva ta plovila promenila su način ratovanja.

Krenemo li od početka posmatranog perioda najveću revoluciju u razvoju bojnog broda, plovila koje je do pojave atomske bombe bilo najmoćnije oružje u arsenalu određene zemlje, označilo je porinuće britanskog bojnog broda „Dreadnought“ po kojem je cela klasa dobila ime i koja je utrla put dizajnu i načinu izgradnje bojnog broda s kulminacijom u tipičnim plovilima Drugog svetskog rata, kao što su nemački “Bismarck”, japanski “Yamato”, američka “Iowa” klasa, te britanska “King George V” klasa.

“Dreadnought” je njihov dedica. Zaplovio je 1906. godine i sa svojim debelim oklopom, topovima smeštenim u kupole odmah se nametnuo kao najmoćnije plovilo sveta. No, ne zadugo, krenula je trka u naoružanju i ubrzo su svetska mora parali pramci brodova klase „Superdreadnought“ čija je arena bio Prvi svetski rat. Nakon njega su Vašingtonskim sporazumom uvedene granice razvoja pojedinih brodova, kao i ukupna tonaža i kalibar topova. Nemci su tome doskočili, pošto su imali najveća ograničenja, razvojem takozvanih džepnih bojnih brodova klase “Deutschland” od kojih je najpoznatiji “Admiral Graf Von Spee” koji je dugo vremena bio lovljen i potopljen za vreme Drugog svetskog rata, ali od svoje posade u La Plati.

 

Nosači i podmornice

Drugi svetski rat označio je ujedno i kraj dominacije bojnih brodova, tako da su u ring stupili drugi borci – nosači i podmornice. I jedni i drugi su s vremenom postali nuklearni. No, vratimo se bojnim brodovima. Ako postoji jedno ime, ime broda kojeg bi autor ovog teksta voleo videti na listi „Top Tena“, onda je to ono koje nosi kultni britanski bojni brod klase “Queen Elizabeth” – “Warspite”.

 

HMS Warspite

HMS Warspite

Možda se ne radi o dugovečnim i ekstremno moćnim i sposobnim brodovima američke klase “Iova” (“USS Missouri” je bio prvi brod sa kojeg je ispaljen tomahavk projektil, i to u vreme Pustinjske oluje) niti o japanskom divu “Yamato”, niti o jedva potopljivom “Bismarck”-u. Ali se radi o brodu koji je služio u oba svetska rata i koji se nije dao do samog kraja. Velika Stara Dama, kako su je zvali odmilja, jedini je bojni brod 2. svetskog rata kojem su nekoliko puta menjali topovske cevi zbog toga što su se istrošile od silnog pucanja.

Jutlandskoj bitki “Warspite” je pokazao od čega su sazdani ne samo on nego i njegova posada, a sa dolaskom novog svetskog sukoba brod je učestvovao u operacijama na gotovo svim svetskim morima – Atlantiku, Mediteranu, te u Indijskom okeanu. Kroz svoj životni vek “Warspite” je živeo svoj moto koji glasi „Prezirem gadne udarce rata“. Pa i samo ime to govori – “Warspite” znači prkositi ratu, ratni inat, stremiti svom putu, prema svom cilju uprkos ratnim nedaćama. “Warspite” i njegova posada su tako egzistirali. Brod je odlikovan svim mogućim ordenjima engleske mornarice, I iz službe je bio povučen malo pre kraja rata, 1945. godine.

Čak je i priča o njegovom rashodovanju i pokušaju da se odvuče u staro gvožđe legendarna, budući da se Velika Stara Dama nije dala do samog kraja. Dok su ga vukli prema rezalištu, brod se nasukao i ostao tako na sprudu sve do 1950. godine kada su ga jedva uspeli odsukati. Ipak je na kraju završio u rezalištu, međutim, kad biste danas pitali Britance koji bi brod najradije sačuvali kroz istoriju – zna se šta bi odgovorili.

Autor: Vlado Ozretić